پنجشنبه ۲۸ آبان ۱۴۰۵ - ۰۷:۵۷
نظرات: ۰
۰
-
هر «شلیک» چاشنی بمب ساعتی جنگ؛ تصمیم ترامپ بعد از دیدار با شی و پوتین مشخص می‌شود؟

حمله آمریکا به قشم، پاسخ موشکی ایران و نشست محرمانه فرماندهان آمریکایی و اسرائیلی، از احتمال دور تازه رویارویی نظامی حکایت دارد؛ هم‌زمان نتانیاهو برای جلب موافقت ترامپ با حمله مشترک تلاش می‌کند و نگاه‌ها به نشست سه‌جانبه آمریکا، روسیه و چین دوخته شده است.

اقتصاد۲۴ نوشت: نشست مهم و تاریخی سران آمریکا، روسیه و چین در حالی برگزار خواهد شد که شاهد افزایش حملات متقابل ایران و آمریکا در خلیج فارس و تحرکات دیپلماتیک و نظامی واشنگتن و تل‌آویو هستیم و به نظر می‌رسد که معادلات از همیشه پیچیده‌تر شده است.

تحولات نظامی روزهای اخیر فاصله میان آتش‌بس شکننده و بازگشت به درگیری گسترده را بیش از قبل کاهش داده است. حمله آمریکا به یک محل پرتاب موشک سپاه در جزیره قشم، تازه‌ترین حلقه از زنجیره حملاتی است که طی روزهای گذشته در خلیج فارس جریان داشته است. این حمله البته پس از آن انجام شد که ایران یک سامانه راداری آمریکایی در بحرین و پایگاه هوایی علی السالم در کویت را هدف قرار داد. تهران نیز حملات خود را واکنشی به عملیات شناسایی پهپادی آمریکا و حمله به برج‌های ارتباطی خود توصیف کرده است. در ادامه این روند، بحرین از رهگیری حملات تازه ایران خبر داد و کویت نیز اعلام کرد پدافند هوایی این کشور با پهپادهای مهاجم مقابله کرده است.

اهمیت این تحولات فقط در تعداد حملات یا اهداف نظامی نیست؛ مسئله این است که دامنه رویارویی از محدوده مستقیم ایران و مواضع آمریکا فراتر رفته و پای کشورهای میزبان نیروهای آمریکایی در منطقه نیز به آن باز شده است. بحرین میزبان ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا است و پایگاه علی السالم کویت نیز از مراکز مهم استقرار و پشتیبانی نیروهای آمریکایی محسوب می‌شود. در نتیجه، هر حمله تازه می‌تواند کشورهای منطقه را بیش از پیش در معرض پیامدهای جنگ قرار دهد.

نشست فوق امنیتی در تل‌آویو؛ هماهنگی برای جنگ یا ارسال پیام به تهران؟

در کنار تبادل حملات، تحرکات فرماندهان نظامی آمریکا و اسرائیل یکی از مهم‌ترین اتفاقات اخیر است. برد کوپر، فرمانده سنتکام، در سفر به اسرائیل با ایال زامیر، رئیس ستاد ارتش اسرائیل، و رومن گوفمن، رئیس موساد، نشست سه‌جانبه برگزار کرد. هم‌زمان، نشست جداگانه‌ای با حضور فرماندهان ارشد دو ارتش برای بررسی تحولات منطقه، چالش‌های امنیتی مشترک و افزایش آمادگی عملیاتی برگزار شد.

روزنامه تایمز اسرائیل با استناد به اطلاعیه ارتش این کشور، از این دیدارها خبر داده است. اگرچه در اطلاعیه رسمی ارتش اسرائیل از بررسی سناریوهای مختلف امنیتی و تقویت هماهنگی نظامی صحبت شده، اما شبکه‌های اسرائیلی از جمله کانال ۱۲ و i۲۴ محور اصلی رایزنی‌ها را احتمال ازسرگیری جنگ با ایران عنوان کرده‌اند.

نکته مهم‌تر اینکه این نشست در ادامه تلاش‌های مستقیم مقام‌های اسرائیلی برای متقاعد کردن دولت ترامپ به ازسرگیری عملیات نظامی علیه ایران برگزار شده است. خبرگزاری رویترز در گزارش اختصاصی خود به نقل از دو منبع آگاه نوشت رومن گوفمن، رئیس موساد، هفته گذشته در سفر به آمریکا با مقام‌های دولت ترامپ از جمله جان رتکلیف، رئیس سیا، دیدار کرده و خواستار انجام حملات مشترک جدید علیه ایران شده است.

گوفمن در این دیدارها اطلاعات اسرائیل درباره ایران، از جمله پرونده هسته‌ای، را در اختیار مقام‌های آمریکایی قرار داده است. او همچنین برای ملاقات با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، به میامی سفر کرده است. رویترز همچنین گزارش داده ران درمر، وزیر پیشین امور راهبردی اسرائیل و از نزدیکان نتانیاهو، برای جلب حمایت واشنگتن از حمله مشترک به ایران تلاش کرده است.

پوتین و شی در برابر ترامپ؛ آیا ایران برگ برنده‌ای در نشست چین دارد؟

در چنین شرایطی، دیدار دونالد ترامپ با شی جین‌پینگ و ولادیمیر پوتین در حاشیه اجلاس اپک در شنژن چین، اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. این دیدار سه‌جانبه قرار است پنجشنبه ۲۸ آبان برگزار شود و از آن به‌عنوان نخستین نشست مشترک سه رهبر یاد می‌شود.

ایران یکی از موضوعات مهم این نشست خواهد بود. دونالد ترامپ پیش‌تر اعلام کرده بود که قصد دارد درباره پایان جنگ ایران با دو رهبر چین و روسیه گفت‌وگو کند. همچنین واشنگتن از طرح موضوع کاهش تسلیحات هسته‌ای در این نشست خبر داده است. با این حال، مقام‌های آمریکایی انتظارات از دستیابی به توافق فوری را پایین دانسته‌اند و نشست را بیشتر آغاز گفت‌وگوها توصیف کرده‌اند.

اهمیت حضور هم‌زمان پوتین و شی در این مذاکرات را باید در جایگاه این دو کشور در معادلات بین‌المللی و روابط آنها با ایران دانست. روسیه در سال‌های اخیر همکاری‌های نظامی، اطلاعاتی و سیاسی خود با تهران را گسترش داده و چین نیز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شرکای اقتصادی ایران، از تداوم بی‌ثباتی در خلیج فارس و اختلال در انتقال انرژی متضرر می‌شود.

اما این نکته را نباید نادیده گرفت که همکاری راهبردی چین و روسیه با ایران لزوماً به معنای آمادگی این دو کشور برای ورود مستقیم به جنگ یا مقابله نظامی با آمریکا نیست. منافع مسکو و پکن در این پرونده یکسان نیست و هر دو کشور ممکن است ترجیح دهند به جای ورود به یک رویارویی پرهزینه، از ابزارهای دیپلماتیک و اقتصادی خود برای تأثیرگذاری بر تصمیم واشنگتن استفاده کنند.

برای چین، امنیت تنگه هرمز و استمرار جریان انرژی اهمیت اقتصادی مستقیمی دارد. برای روسیه نیز جلوگیری از تثبیت یک نظم منطقه‌ای کاملاً تحت نفوذ آمریکا و حفظ روابط با تهران اهمیت دارد. با این حال، این منافع به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که پکن یا مسکو حاضر باشند برای دفاع از ایران هزینه نظامی بپردازند.

به همین دلیل، نتیجه واقعی دیدار شنژن را باید در موضعی جست‌وجو کرد که ترامپ پس از گفت‌وگو با شی و پوتین درباره ادامه جنگ اتخاذ می‌کند. اگر دو کشور بتوانند هزینه‌های سیاسی و اقتصادی ازسرگیری جنگ را برای واشنگتن برجسته کنند، ممکن است فضای بیشتری برای میانجیگری و مذاکره ایجاد شود. اما اگر ترامپ این دیدار را صرفاً فرصتی برای گرفتن امتیاز در پرونده‌های دیگر بداند، نمی‌توان انتظار داشت که گفت‌وگو با دو قدرت جهانی به‌تنهایی مانع تشدید درگیری شود.

گزارش گروسی؛ پرونده هسته‌ای دوباره به نقطه خطر رسیده است

در کنار تحولات نظامی و دیپلماتیک، گزارش تازه رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، نیز می‌تواند بر محاسبات آمریکا و اسرائیل درباره ایران تأثیر بگذارد.

گروسی روز گذشته در نشست شورای حکام اعلام کرد آژانس به دلیل نداشتن اطلاعات و دسترسی به تأسیسات هسته‌ای ایران، نمی‌تواند تأیید کند که مواد هسته‌ای اعلام‌شده از فعالیت‌های صلح‌آمیز منحرف نشده‌اند. او گفته است به‌جز نیروگاه هسته‌ای بوشهر، آژانس اطلاعات لازم درباره وضعیت مواد و تأسیسات اعلام‌شده ایران را دریافت نکرده و امکان بازرسی میدانی نیز ندارد.

مدیرکل آژانس همچنین تأکید کرده است که این نهاد پس از حملات نظامی به تأسیسات هسته‌ای ایران، درباره بخشی از ذخایر اورانیوم با غنای بالا، به‌ویژه مواد غنی‌شده تا سطح ۶۰ درصد، استمرار آگاهی و نظارت خود را از دست داده است. او خواستار بازگشت بازرسان و آغاز دوباره مذاکرات دیپلماتیک شده است.

این گزارش از دو جهت اهمیت دارد. نخست اینکه نبود دسترسی آژانس به تأسیسات هسته‌ای ایران، امکان راستی‌آزمایی مستقل درباره وضعیت مواد هسته‌ای را محدود کرده است. دوم اینکه همین خلأ اطلاعاتی می‌تواند به یکی از محورهای فشار سیاسی و امنیتی آمریکا و اسرائیل تبدیل شود.

در واقع، وقتی آژانس نمی‌تواند درباره وضعیت مواد هسته‌ای ایران اظهارنظر قطعی کند، زمینه برای طرح ادعاهای مختلف درباره برنامه هسته‌ای کشور افزایش پیدا می‌کند. به ویژه که اینجا در تهران نیز طیفی از سیاسیون دائما از امکان یا ضرورت تغییر دکترین هسته‌ای و نظامی گفته و تهدید به خروج از NPT می‌کنند.

جنگ دوباره شروع می‌شود؟

مجموع تحولات اخیر تصویری پیچیده از وضعیت روابط ایران و آمریکا ارائه می‌کند. از یک سو، حمله آمریکا به قشم و حملات ایران به اهدافی در بحرین و کویت نشان می‌دهد آتش‌بس موجود نتوانسته مانع برخوردهای نظامی شود. از سوی دیگر، نشست فرمانده سنتکام با مقام‌های ارشد نظامی و اطلاعاتی اسرائیل و تلاش رئیس موساد برای جلب حمایت واشنگتن از حمله مشترک جدید، نشان می‌دهد گزینه نظامی همچنان در محاسبات تل‌آویو حضور دارد.

در مقابل، ترامپ هنوز از موضعی دوگانه حرکت می‌کند. او از یک طرف از پایان جنگ، آمادگی برای توافق و ضرورت جلوگیری از گسترش درگیری سخن می‌گوید و از طرف دیگر محاصره دریایی را حفظ کرده و نیروهای نظامی آمریکا را در وضعیت آماده‌باش نگه داشته است.

در این میان، دیدار ترامپ، پوتین و شی جین‌پینگ می‌تواند یک نقطه تعیین‌کننده در مسیر دیپلماسی باشد، اما نباید درباره ظرفیت آن اغراق کرد. مسئله مهم‌تر این است که آیا ترامپ حاضر خواهد شد در برابر درخواست‌های نتانیاهو برای حمله مجدد مقاومت کند یا اینکه تحولات میدانی و گزارش‌های اطلاعاتی اسرائیل او را به سمت تصمیم نظامی سوق خواهد داد. همچنین مشخص نیست تهران و واشنگتن تا چه اندازه حاضرند از مواضع حداکثری خود درباره محاصره دریایی، پرونده هسته‌ای و پایان درگیری‌ها عقب‌نشینی کنند.

در نهایت، خطر اصلی در وضعیت فعلی فقط احتمال تصمیم آگاهانه دو طرف برای آغاز یک جنگ تمام‌عیار نیست؛ بلکه امکان خروج درگیری‌های محدود از کنترل نیز وجود دارد. حمله به قشم، پاسخ ایران در خلیج فارس و نشست‌های نظامی آمریکا و اسرائیل در شرایطی رخ می‌دهد که کانال‌های دیپلماتیک هنوز نتوانسته‌اند چارچوبی پایدار برای توقف درگیری ایجاد کنند. در چنین وضعیتی، حتی یک حمله محدود با تلفات انسانی یا خسارت جدی می‌تواند محاسبات طرفین را تغییر دهد و آنها را وارد چرخه‌ای از پاسخ و ضدپاسخ کند که مهار آن به‌مراتب دشوارتر خواهد بود.

برچسب‌ها

شما چه نظری دارید؟

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
0 / 300
captcha

پربازدیدترین

پربحث‌ترین

آخرین مطالب

بازرگانی